Antik Mısır’dan Günümüze Diş Macununun Tarihi

23 Şub 2015

Diş macununun tarihini anlamaya bugünden başlamamız gerekiyor. Günümüzde diş macunları bir hayli yumuşak ve geçmişte kullanılanlara göre oldukça değişik bir yapıya sahip. Eskiden diş bakımı “aşındırma” temeli üzerine kuruluydu, uzun bir süre de öyle kaldı. Aşındırma, modern diş macunlarının bileşenlerinden biri olsa da, geçmişe göre daha az hâkim olan bir ögedir.

Bu bilgiyi paylaştıktan sonra artık geçmişe gidebiliriz… Antik çağlarda dişler için tam olarak hangi içeriğin kullanıldığını tam olarak bilmiyoruz. Ancak yapılan araştırmalar, antik Mısırlıların M.Ö. 5000-3000 yıllarında ağız kremi geliştirdiğini gösteriyor. Bu kremin içinde; öküz toynağı, reçine, yumurta kabuğu parçacıkları, sünger taşı tozu ve su bulunuyordu. İlk gerçek diş macunu önce toz şeklindeydi fakat zamanla yapısına su eklendi. Tahmin edeceğiniz üzere tadı korkunçtu ama dişlerdeki kötü parçacıkları temizliyordu.

Tatlandırmak için zencefil, nane ve tuz

Daha sonra, Roma ve Yunanistan’da, toz karışımına kırılmış kemikler ve istiridye kabukları gibi daha fazla aşındırıcının eklendiğini görüyoruz. Temizleyici etkisi daha fazla, ama tadı? Belki o kadar da kötü değil ama ağız kokusunu alması ve daha iyi bir tat bırakması için Romalıların tatlandırıcı eklediğini biliyoruz. Tabii tatlandırıcılar da pek tahmin edilecek türden değil; çok az tozlaştırılmış kömür ve ağaç kabukları.

Hemen hemen aynı dönemde -M.Ö. 500’lerde- Çin ve Hindistan’da da diş temizliği için toz ya da macun kullandığını biliyoruz. Çinliler, tatlandırıcı konusunda Avrupalılardan daha doğru seçimler yaparak zencefil, nane ve tuz kullanmış. Sonra diş macunu uzun yıllar aynı yapıda kalmış. Bugün kullandığımız anlamda diş fırçasının icat edilmesi ile birlikte diş macununun yapısında da bazı değişiklikler olmuş. (Ancak her ikisine birden sahip olmak tam anlamıyla bir zenginlik göstergesiymiş. Bu nedenle diş macunları uzun yıllara kamuya mal olamamış.) 1800’lü yıllarda gerçekleşen bu değişimle diş bakımı için kullanılan tozların/ macunların içine sabun da dâhil edilmiş ve 1850’lerde kavanozlarda “macun” satılmaya başlanmış. Bugün de kullanılan Colgate, 1873 yılında -hâlâ aşındırma amaçlı kullanılan- bu macunun toplu üretimine başlamış.

Florürün icadı ve plastik tüpler devri

İlk teneke/kurşun tüplerle bu dönemden kısa bir süre sonra tanışmış tüketici. 1914’te ise en bereketli içerik bulunmuş; florür. II. Dünya Savaşı sırasında kurşun, teneke sıkıntısı yaşanıyor. Buna bir de kurşunun diş macununa karıştığı ve olumsuz yönde etkilediği eklenince, kurşun yerine plastik tüpler kullanılmaya başlanıyor.
Bu dönemde aşındırma önemli ölçüde azaltılıyor. Sodyum lauryl sülfat gibi daha sentetik içerikler ve tatlandırıcılar ekleniyor. Ayrıca 1950’lerin sonu ve 1960’ların başında florür içerikli diş macunları bir standart halini alıyor. 1980’lerden günümüze kadarki süreçte ise her türlü ek malzeme ve özellikle karşılaşıyoruz; jeller, beyazlatıcılar, hassas dişler için özel diş macunları…

Geçmişten bugüne diş macununa şöyle bir baktığımızda çok şanslı olduğumuzu itiraf etmemiz lazım. Çünkü tüplerde satılan, tadı güzel ve hepsinden de önemlisi içeriğinde florür bulunan macunlar kullanıyoruz günümüzde.
Florür hakkında yaygın olarak sanılanın aksine bu madde içme suyu ve direkt vücuda alımında tehlike arz edebilirken diş macunu ile az miktarda tüketimi bugün için diş çürükleriyle baş edebilmemiz için en etkili yoldur. Özellikle bunun için dikkat edilmesi gereken nokta yutulmamasıdır, 3 yaşından küçük çocuklarda florürsüz diş macunu kullanmak daha güvenlidir. Sonrasında ise diş minesinin güçlenmesi ve tekrar remineralize olması için florür desteği şarttır. Her koşulda florürsüz diş macunu kullanmak istiyorsanız da bunun için diş hekiminize danışarak ayrı bir florür desteği almanız gerekebilir.

Yazar

Onur Öztürk

Diş Hekimi - Plusdent

Benzer yazılar

Bu sitede verilen bilgiler tanısal,teşhis veya tıbbi öneri amaçlı olmayıp, bilgilendirme amaçlıdır, sonuçları için hiç bir sorumluluk kabul edilemez. Tedavi edilmesi gereken bir hastalığınız var ise veya olduğunu düşünüyorsanız, konusunda uzman bir hekime başvurunuz. www.onurozturk.com 'da verilen bilgiler hekim muayenesi yerine geçmez. Diş hekimi Onur Öztürk’ e ait olan www.onurozturk.com internet sitesinin tüm hakları saklıdır. Sahibinin izni olmadan siteden hiçbir kopya yapılamaz. Kopyaların kullanımından dolayı sorumlu tutulamaz.